Promovohet POLIS 24-2, një udhëzues për prindërit dhe profesionistët e psikoedukimit të fëmijëve në Shqipëri

Përfshirja e akademisë në problematikat e shoqërisë ka qenë gjithmonë një zë i fortë në zgjidhjen e tyre. Shtimi i kërkimeve shkencore në botimin e ri të “Polis” dëshmon pikërisht nevojën për më shumë informim dhe vëmendje në fushën e psikoedukimit në Shqipëri.

Ka disa arsye që e bëjnë numrin e ri të “Polis”, revistës shkencore të Fakultetit të Shkencave Humane, Edukimit dhe Arteve Liberale, të ndryshëm nga botimet e tjera. E para, sepse “Polis” 24-2 i dedikohet një çështjeje mjaft të ndjeshme në Shqipëri, siç është psikoedukimi në shkolla dhe në shoqëri i fëmijëve me aftësi tipike dhe atipike. Dëshmitë nga praktika dhe studimet nga terreni, të botuara në këtë numër nën titullin “Shkollat dhe shoqëria në Shqipëri: qasje psikoedukative ndaj mirëqenies dhe përfshirjes”, tregojnë se problematikat, por edhe nevoja për informim dhe udhëzim, janë shumë më të larta.

Arsyeja tjetër lidhet me përfshirjen e aktorëve nga tregu i punës, profesionistëve të fushës së psikoedukimit të atashuar pranë shkollave, klinikave apo qendrave komunitare, si dhe të studentëve dhe ish-të diplomuarve të Universitetit Europian të Tiranës.

“Ky botim pasqyron angazhimin e Fakultetit të Shkencave Humane, Edukimit dhe Arteve Liberale për të avancuar qasje të bazuara në prova shkencore në zhvillimin dhe përfshirjen e fëmijëve, duke marrë njëkohësisht në konsideratë kufizimet praktike me të cilat përballen profesionistët në mjediset bashkëkohore arsimore”, u shpreh dekania e këtij fakulteti, Prof. Dr. Belina Budini, gjatë promovimit të revistës në ambientet e UET, me pjesëmarrjen e profesionistëve të kujdesit ndaj fëmijëve, psikologëve, sociologëve, pedagogëve dhe studentëve.

Një kontribut të rëndësishëm për kuptimin e sfidave të psikoedukimit të fëmijëve me zhvillim tipik dhe atipik në Shqipëri, e cilësoi më tej këtë botim dekania Budini, duke theksuar se artikujt ofrojnë një analizë gjithëpërfshirëse dhe ndërdisiplinare të trendeve aktuale, sfidave dhe mundësive, nga perspektiva të ndryshme disiplinore, përfshirë arsimin, psikologjinë, sociologjinë, punën sociale dhe shëndetësinë.

“Gjetjet kanë implikime të rëndësishme për hartuesit e politikave, profesionistët, mësuesit dhe prindërit, në drejtim të përmirësimit të cilësisë së psikoedukimit për brezin e ri”, nënvizoi dekania.

Prof. Budini, kryeredaktore shkencore e revistës “Polis”, sqaroi se tematikat e punimeve të çdo botimi ndahen sipas departamenteve përkatëse të Fakultetit të Shkencave Humane, Edukimit dhe Arteve Liberale dhe, në këtë rast, u dakordësua që kërkimet të vinin nga Departamenti i Psikologjisë, Edukimit dhe Sporteve.

Prof. Dr. Erika Melonashi tha se inspirimi u mor nga Konferenca Kombëtare “Sfidat e psikoedukimit për fëmijët me zhvillim tipik dhe atipik në Shqipëri”, e zhvilluar në qershor të vitit 2025 nga departamenti që ajo drejton, në bashkëpunim me Qendrën Koddi dhe Qendrën Neocortex Hub, të themeluara nga ish-studentë dhe doktorantë të UET. Sipas saj, u vlerësua me rëndësi sjellja në vëmendje e një teme të tillë, pasi gjithmonë është ndjerë mungesa e literaturës në gjuhën shqipe. Dr. Melonashi theksoi se studimet e këtij botimi nuk ndalen vetëm te qasja teorike dhe prezantimi i modeleve bashkëkohore, por sjellin edhe raste nga praktika.
“Ajo që i bën të veçanta këto botime është fakti se ato e kontekstualizojnë çështjen në realitetin shqiptar. Mendoj se kjo revistë përbën një interes të veçantë për mësuesit shkollorë, prindërit, psikologët shkollorë, si dhe profesionistët e shëndetit.”

Në fjalën e saj, drejtuesja e Qendrës Koddi, Dr. Migen Sulaj, e cila vjen në këtë revistë si bashkëautore e disa punimeve, me MSc. Alerda Cani dhe MSc. Emanuela Mehmetaj, që trajtojnë sfidat në kuptimin e aftësive sociale te fëmijët me autizëm dhe qasjen e mësuesve mbështetës ndaj fëmijëve me autizëm në arsimin gjithëpërfshirës, e cilësoi botimin e artikujve në “Polis” si një mundësi mjaft të mirë për të pasqyruar vëzhgimet e tyre nga puna e përditshme me fëmijët me autizëm dhe me fëmijët që kanë çrregullime në sjellje.

“Nevoja për këto punime ishte emergjente dhe u vërtetua nga dy studimet bazë, sasiore dhe cilësore, që ne realizuam”, theksoi Dr. Sulaj.
Sipas saj, në njërin studim u anketuan 281 mësues mbështetës, përgjigjet e të cilëve treguan se ekziston një nevojë emergjente për formime dhe trajnime më të thelluara. Studimi i dytë, me një numër më të lartë pjesëmarrësish, rreth 500, përfshirë prindër, mësues dhe psikologë, kishte të bënte me të kuptuarit e aftësive sociale te fëmijët me nevoja të veçanta dhe tregoi sërish konfuzion dhe mungesë njohurish.

“Besoj se ka ardhur momenti që, me ndihmën e institucioneve dhe universiteteve, të ngrihet zëri për të kuptuar se si të realizohet edukimi i këtyre fëmijëve dhe si të përballemi çdo ditë me sfidat që na dalin përpara”, tha më tej Dr. Sulaj.

Pedagogia e Universitetit të Tiranës, Prof. Asoc. Dr. Ortenca Kotherja, e cila vjen gjithashtu si bashkautore e artikullit me temë “Teknika dhe strategji të menaxhimit të klasës për përfshirjen e nxënësve me aftësi të ndryshme në procesin mësimor”, në bashkëpunim me Prof. Dr. Arjana Mucaj dhe Prof. Asoc. Dr. Eralda Zhilla, falënderoi “Polis” për ofrimin e kësaj hapësire për botim, si një ndër të paktat revista kombëtare që krijon mundësi për publikime në fushën e psikoedukimit dhe të sfidave që lidhen me fëmijët me aftësi ndryshe.

“Ne sjellim në artikull disa metoda që ndihmojnë mësuesit të krijojnë një mësimdhënie gjithëpërfshirëse, në mënyrë që të gjithë fëmijët, përfshirë edhe ata me aftësi ndryshe, të marrin njohuritë dhe edukimin e nevojshëm, pa ndier diferencim nga bashkëmoshatarët e tyre”, tha Prof. Kotherja. Ajo shprehu bindjen se kjo revistë do të nxisë edhe profesionistë të tjerë, si dhe studentët, që të zhvillojnë studimet e tyre, duke sjellë qasje të reja, ende të panjohura.

Më tej, studenti i Masterit, Bruno Ferra, ndau punën e tij kërkimore në dy artikujt e botuar, të cilët përqendrohen në shëndetin fizik dhe mendor të fëmijëve dhe adoleshentëve. Në artikullin me titull “Stresorët dhe strategjitë e përballimit në një kampion adoleshentësh shqiptarë: një studim me metoda të kombinuara”, në bashkëpunim me Era Rakipllarin, paraqiten të dhëna nga konteksti shqiptar, si dhe rekomandime për programe parandalimi dhe ndërhyrjeje. Studimi tjetër pilot i Ferrës paraqet modele alternative të arsimit, si ai i TUMO Tirana-s, duke dëshmuar ndikimin pozitiv të kreativitetit, teknologjisë dhe arsimit joformal në përmbushjen e nevojave të një brezi që po rritet në një realitet shumë të ndryshëm nga ai i prindërve të tyre.

Përveç rasteve të prezantuara gjatë promovimit, “Polis* 24-2 sjell në vëmendje edhe një sërë çështjesh të tjera, të trajtuara në kërkimet e pedagogëve dhe studentëve të Universitetit Europian të Tiranës, të tilla si: perspektiva e familjes në procesin psikoedukativ; efektet e përdorimit të terapisë së Analizës së Sjelljes së Aplikuar (ABA); sjelljet seksuale te fëmijët me Çrregullim të Spektrit të Autizmit, të moshës 515 vjeç; vetëdiagnostikimi psikologjik i të rinjve në Shqipëri; ndikimi i modeleve prindërore në vetëvlerësimin e fëmijëve, etj.